Regex Patterns Pratik Rehberi

Regex, metin içinde desen aramanın en kısa yoludur. Bir satır ifade, yüzlerce satır if-else'in yerini tutar. Ama sözdizimi ilk bakışta korkutur. Bu rehber, düzenli ifadeleri parça parça söker ve her parçayı hemen deneyebileceğin örneklerle gösterir.

Hazırlık basit. Bir test ortamı seç: tarayıcı konsolu, terminal (grep -E), ya da bir online regex test aracı. Kod yazmadan önce deseni orada dene. Yanlış desen, sessizce yanlış veri döndürür; bu yüzden görsel olarak eşleşmeyi görmek önemlidir.

Temel Yapı Taşları: Desen Nasıl Kurulur

Her regular expression patterns setinin arkasında üç soru vardır: Ne arıyorum, kaç tane ve nerede? Karakter sınıfları "ne"yi, niceleyiciler "kaç tane"yi, çapalar "nerede"yi çözer.

Karakter sınıfları ve kaçış karakterleri

• . — yeni satır hariç her karakter.
• \d — rakam, \w — harf/rakam/alt çizgi, \s — boşluk.
• Büyük harfli hali tersini verir: \D, \W, \S.
• [aeıioöuü] — köşeli parantez içindeki karakterlerden biri.
• [^0-9] — şapka içerideyse "değil" anlamına gelir.
• [a-zçğıöşü] — Türkçe karakterleri elle eklemeyi unutma; \w her motorda onları kapsamaz.

Nokta, artı, parantez gibi karakterlerin kendisini aramak istiyorsan önlerine ters bölü koy: \., \+, \(.

Niceleyiciler ve açgözlülük

En sık yapılan hata açgözlülüktür. <.*> deseni bir HTML satırında ilk etiketi değil, satırın tamamını yutar. Çözüm tembel niceleyici: <.*?>. Soru işareti, niceleyicinin peşine takıldığında "mümkün olan en azı al" demektir.

Çapalar, gruplar ve alternatifler

• ^ satır başı, $ satır sonu.
• \b kelime sınırı. \bkod\b, "kodlama" ile eşleşmez.
• (...) yakalayan grup. Eşleşen parçayı sonradan kullanmanı sağlar.
• (?:...) yakalamayan grup. Sadece gruplamak için, hafızayı boşa harcamaz.
• | alternatif: (jpg|png|webp).
• (?<yil>\d{4}) isimli grup. Karmaşık desenlerde okunabilirliği kurtarır.

Bayraklar da işin bir parçası: i büyük-küçük harf duyarsızlığı, g tüm eşleşmeler, m çok satırlı mod, s noktanın yeni satırı da kapsaması.

Pratik Kullanım: Arama, Değiştirme, Doğrulama

Sözdizimini bilmek yetmez. Regex'in değeri, gerçek bir dosyada veya kod tabanında zaman kazandırdığında ortaya çıkar.

Yakalama gruplarıyla değiştirme

Değiştirme tarafında gruplara $1, $2 (bazı araçlarda \1) ile ulaşırsın. Tarih formatı çevirmek klasik örnektir:

• Desen: (\d{4})-(\d{2})-(\d{2})
• Değiştirme: $3.$2.$1
• Sonuç: 2023-04-09 → 09.04.2023

Aynı mantık terminalde de çalışır: sed -E 's/(\d{4})-(\d{2})-(\d{2})/\3.\2.\1/g'. Bash script yazma alışkanlığın varsa bu kalıp log dosyalarını temizlemede sürekli işine yarar.

Doğrulama desenleri: aşırıya kaçma

E-posta doğrulaması için internette gezen devasa desenler vardır. Çoğu gereksizdir. Pratikte şu yeter:

• ^[^@\s]+@[^@\s]+\.[^@\s]+$

Kritik doğrulamayı gerçek bir onay adımıyla yap. Regex sadece kaba filtredir. Diğer sık kullanılan kalıplar:

• Türkiye cep telefonu: ^(\+90|0)?5\d{9}$
• Hex renk kodu: ^#(?:[0-9a-fA-F]{3}){1,2}$
• IPv4 kaba eşleşme: \b(?:\d{1,3}\.){3}\d{1,3}\b
• Boş satırları bulma: ^\s*$

Editörde ve terminalde günlük kullanım

Regex'i en çok editörün arama kutusunda kullanırsın. VS Code'da arama alanındaki .* düğmesini açıp tüm projede desenle arayabilirsin — editör kısayollarını hızlandırmayla ilgili notlar bu konuda tamamlayıcıdır. Terminal tarafında ise:

1. grep -Ein "hata|error" app.log ile filtrele.
2. grep -Eo "\b\d{1,3}\.\d{1,3}\.\d{1,3}\.\d{1,3}\b
   © 2026 Yazılım Atölyesi