Linux Terminali Başlayanlar İçin

yazilimatolyesi.xyz

Terminal, ilk açtığında boş bir ekran ve yanıp sönen bir imleçten ibaret. Korkutucu görünür. Aslında bilgisayarınla en doğrudan konuşma şekli bu.

Grafik arayüzde on tık gerektiren iş, terminalde tek satır olabilir. Dosya taşımak, log okumak, bin tane dosyayı yeniden adlandırmak. Hepsi tek komutla.

Bu rehber, sıfırdan başlayanlar için. Ezberlemeye çalışma. Her komutu kendi makinende yaz, çıktısına bak. Kas hafızası birkaç günde oluşur.

Küçük bir tavsiye: önce boş bir klasör oluştur, adı deneme olsun. Tüm denemeleri orada yap. Yanlış komut yazsan bile kaybedecek bir şeyin olmasın.

Temel Linux Terminal Komutları ve Dosya Sistemi

Her şey dosya sisteminde gezinmekle başlar. Nerede olduğunu bilmezsen, hiçbir komut işine yaramaz.

Yön bulma: pwd, ls, cd

Üç komut, ilk günün tamamı.

pwd — "şu an neredeyim?" Tam yolu yazar.
ls — bulunduğun klasörün içeriğini listeler.
cd — klasör değiştirir.

Bayraklarla güçlenirler:

ls -l — izinler, boyut, tarih. Tek satırda çok bilgi.
ls -la — gizli dosyaları da gösterir. Nokta ile başlayan her şey gizlidir.
ls -lh — boyutları KB/MB olarak okunur yazar.
cd .. — bir üst klasöre çıkar.
cd ~ — ev klasörüne döner. Kaybolduysan kurtarıcın.
cd - — en son bulunduğun klasöre geri atlar.

İki kısayolu hemen alışkanlık yap: Tab tuşu dosya adını tamamlar, yukarı ok önceki komutu getirir. Yazım hatalarının yarısı böyle biter.

Dosya oluşturma, kopyalama, silme

Aşağıdaki tablo günlük kullanımın çekirdeği:

Komut	Ne yapar	Not
touch not.txt	Boş dosya oluşturur	Var olan dosyanın tarihini güncelller
mkdir proje	Klasör oluşturur	-p ile iç içe klasör: mkdir -p a/b/c
cp a.txt b.txt	Kopyalar	Klasör için -r şart
mv a.txt arsiv/	Taşır	Yeniden adlandırma da bu komutla
rm a.txt	Siler	Çöp kutusu yok, geri dönüş yok
cat a.txt	İçeriği ekrana basar	Kısa dosyalar için
less a.txt	Sayfa sayfa okur	Çıkmak için q

rm -rf konusunda net olalım. Bu komut sorusuz siler. Yolu iki kez oku, sonra Enter'a bas. Özellikle başında eğik çizgi varsa dur.

İzinler ve sudo

ls -l çıktısında soldaki rwxr-xr-- gibi dizi izinlerdir. r okuma, w yazma, x çalıştırma. Sırayla sahip, grup, diğerleri.

chmod +x script.sh — dosyayı çalıştırılabilir yapar. Bash script yazmaya başladığında ilk ihtiyacın olacak.
chown — sahibi değiştirir, genelde sudo gerektirir.
sudo — komutu yönetici yetkisiyle çalıştırır. Alışkanlık haline getirme; gerektiğinde kullan.

Verimlilik: Boruları, Aramayı ve Geçmişi Kullanmak

Temel komutları öğrendikten sonra gerçek güç başlar. Küçük komutları birleştirerek büyük iş yaparsın.

Boru ve yönlendirme

Terminal felsefesi basit: her komut bir işi iyi yapar, çıktısını bir sonrakine devreder.

| (boru) — soldaki komutun çıktısını sağdakine verir.
> — çıktıyı dosyaya yazar, dosyanın üstüne yazar.
>> — çıktıyı dosyanın sonuna ekler.

Pratik örnekler:

ls -l | wc -l — klasörde kaç satır/öğe var, sayar.
cat log.txt | grep "ERROR" — sadece hata satırlarını gösterir.
ps aux | grep node — çalışan node süreçlerini bulur.
history | grep docker — daha önce yazdığın docker komutlarını hatırlatır.

Arama: grep ve find

İki komut, dosya kalabalığında pusulan.

grep -r "apiKey" . — bulunduğun klasörde ve alt klasörlerde metin arar.
grep -i — büyük/küçük harf ayrımı yapmaz.
grep -n — satır numarası verir, düzeltmeye giderken işini kolaylaştırır.
find . -name "*.log" — isme göre dosya bulur.
find . -size +100M — diski dolduran büyük dosyaları çıkarır.
find . -mtime -1 — son 24 saatte değişen dosyalar.

grep desenlerini derinleştirmek istersen regex tarafına geçmen gerekir; sitedeki regex rehberi bu noktada devreye giriyor.

Sistem ve süreç kontrolü

df -h — disk doluluğu.
du -sh * — hangi klasör ne kadar yer kaplıyor.
top veya htop — canlı CPU/RAM tablosu.
kill -9 PID — takılan süreci sonlandırır.
Ctrl+C — çalışan komutu durdurur.

İçerik

Son yazılar

Biz kimiz